Vấn đề này thuộc lĩnh vực ngôn ngữ học, giáo dục học, nhưng dính dáng nhiều đến phong tục cổ truyền. Mới nghe tưởng quá đơn giản, đứa lên ba cũng biết. Quả vậy! Trẻ con vừa học nói đã được cha mẹ, anh chị bày cho cách xưng hô, thế nhưng đến già vẫn còn sai sót. Nhiều khi chỉ vì một sai sót nhở trong cách xưng hồ mà gây nên thành kiến nặng nề.
Đối với các nước khác Âu cúng như Á, đại từ nhân xưng có 3 ngòi: Người nói, người nghe và người, vật; sự việc được đề Cập đến trong câu nói. Chỉ có sáu từ cơ bản nếu dịch mộc mạc ra tiếng Việt là: Tao, mày , nó, chúng ta, chúng mày, chúng nó.
Ví dụ: “Bố mẹ cháu bảo cháu đưa bà cháu sang thăm hai cụ câu này nếu dịch từ đổi từ ra tiếng nước ngoài thì như sau: “Chứng nó bảo tao đưa nó sang thăm chúng mày”.
Ở Việt Nam-ta đã quen từ nhở, đáng tuổi ông thì gọi là ông, đáng tuổi bác thì gọi là bác, không được “Mày tao chí tớ”. “Cá mè một lứa”. Chúng ta liên thông cảm với người nước ngoài học tiếng Việt. Đại từ nhan xưng tiếng Việt rất đa dạng phong phu nhưng cũng rất phúc tạp, điêu khó khăn phức tạp nhất là. ngay trong đại từ xưng của ta đã mang sắc thái tình cảm, thể hiện sự yêu được tức giận, kính trọng, khinh ghét, khách sáo, thân mật.

Xưng hô thế nào cho đúng


Trong cách xưng hô của ta có phân biệt tôn ti trật tự ràng. Cháu bé nói rằng: Tại sao ông bảo cháu phải thưa bẩm thế mà cháu gọi ông, ông lại không thưa bẩm cháu. Cháu cũng không hiểu sao cha mẹ gọi con thì gọi thằng Giáp con Ất đươc còn con gọi tên thật cha mẹ thì lại không được. Tại sao ông chú già lại còn gọi là “ông trẻ”.
Cách dùng từ để xưng hô của ta còn tùy thuộc vào mức độ thân sơ giữa người nói và người nghe. Ví dụ, thật thân tình bạn bè gọi nhau bằng mày, tao, hẳn thì quý; gọi nhau bằng thưa quý anh háy bẩm ông thì coi như nhiễu cợt kích bác nhau.
Ngược lại, mối quen biết sơ sơ mà mày tao thì coi như bất lịch sự, đôi khi người nghe bực mình bỏ đi không thèm trả lời. “Cụ già” và “Lão già” đồng nghĩa, nhưng khi nói “Tôi hỏi cụ già” thì rất khác “Ta hỏi lão già”. Cũng có trường hợp, lão chưa hẳn đã già mà là cách gọi thân mật.
Nếu có quan hệ họ nội, họ ngoại thì gọi theo quan hệ thân thuộc, gắn bó tình thân thiết hơn; mặc đầu ít tuổi hơn mình nhưng ngang hàng cha mẹ thì gọi bằng chú, bác, cô, đi theo đúng vai vế trong họ. Ngược lại, đối với người đã lớn tuổi mặc sao? đầu là bậc cháu nhưng để cho khỏi “Chướng” nên gọi bằng anh, bên bằng ông… Coi như gọi thay cho con cháu mình, như vậy thanh nhã hơn, lịch sự hơn.
Thuần túy quan hệ xã hội, không có quan hệ họ hàng nhưng theo phép xã giao “Trưởng nhất tuế vi huynh, trưởng thập tuế vi phu” hơn một tuổi làm anh, hơn mười tuổi làm cha), tức là tôn lễn ngang bằng vai với cha mẹ gọi là chú hay bác. Đây là phép tôn xưng.