Khái niệm quan lại và vị trí quan lại trong hộ máy nhà nước phong kiến Việt Nam

Khái niệm quan lại

     Những người giữ chức vụ trong các cơ quan nhà nước, có nhiệm vụ và quyền hạn khi tham gia hoạt động quản lí nhà nước và hoạt động chuyên môn dưới thời kì phong kiến ở Việt Nam được gọi là quan và lại.

Vị trí của quan lại trong bộ máy nhà nước phong kiến Việt Nam

     Là yếu tố cấu thành thể chế chính trị quân chủ phong kiến Việt Nam, vị trí, vai trò của quan và lại chịu sự quy định của hình thức chính thể nhà nước. Từ thế kỉ XI – XIX, nhà nước phong kiến Việt Nam luôn được tổ chức theo hình thức chỉnh thể quân chủ chuyên chế, toàn bộ quyền lực nhà nước đều thuộc về nhà vua. Tuy nhiên nhà vua không thể tự mình triển khai và thực hiện toàn bộ quyền lực nhà nước.

Khái quát về quan lại của nhà nước phong kiến Việt Nam

 Với cương vị điều hành trong các cơ quan nhà nước, quan giữ vai trò tư vấn, giúp việc cho nhà vua trong việc xây dựng các chính sách và ban hành pháp luật đồng thời triển khai thực hiện quyền lực nhà nước. Lại là người thừa hành mệnh lệnh của quan, đóng vai trò trung gian giữa quan và dân. Nhiệm vụ của lại bao gồm giúp quan soạn thảo, giao nhận, lưu chuyển công văn sổ sách; triển khai các chính sách của nhà nước tới chức dịch làng xã, đốc thúc chức dịch làng xã thực hiện nghĩa vụ với nhà nước. Với các vai trò trên, quan và lại kết thành khối thống nhất giúp vua quản lí đất nước, giữ vị trí bản lề ừong bộ máy nhà nước.

Ngạch quan lại

     Hệ thống quan lại trong nhà nước phong kiến Việt Nam được sắp xếp các tiêu chí khác nhau:

- Theo vị trí và vai trò trong bộ máy nhà nước: Quan lại được phân thành hai ngạch quan và lại.

- Theo địa bàn làm việc: Quan được phân thành quan trong và quan ngoài.

- Theo lĩnh vực quản lí: Quan được phân thành bốn ngạch, bao gồm quan văn, quan võ, tăng quan và nội quan.

     Việc phân loại quan lại thành ngạch bậc có ý nghĩa rất lớn trong việc hoạch định chính sách, quyết định phương thức tuyên bổ và chế độ đãi ngộ đối với quan lại