Lịch sử mỗi quốc gia khởi điểm từ sự hình thành của nhà nước đầu tiên. Thuở xa xưa, trong nhân dân đã lưu truyền những huyền thoại về thời đại Hùng Vương – thời hình thành nhà nước đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Dựa vào truyền thuyết dân gian và thư tịch cổ Trung Hoa, nhiều học giả trung đại và cân đại đã phác họa được một phần bức tranh thời dại Hùng Vương tồn tại khoảng 2000 năm (từ thiên kỉ II trước CN đến thế kỉ I – II) ở khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngày nay.

Lịch sử hình thành của nhà nước đầu tiên nước ta


    Trong mấy chục năm gần đây, thời dại Hùng Vương được nhiều nhà sử học, khảo cổ học, dân tộc học, ngôn ngữ học, văn hoá học, nhân chủng học… nghiên cứu công phu và đã xác định được sự tồn tại của một nền văn minh cổ xưa và sự hình thành nhà nước đầu tiên của người Việt cổ.

    Các nhà khảo cổ học đã khai quật hàng trăm di tích khảo cổ. Tất cả các di tích khảo cổ đó kết thành diễn biến văn hoá vật chất liên tục từ sơ kì thời đại đồng thau đến sơ kì thời đại đồ sắt. Địa bàn phân bố và niên đại của các di tích khảo cổ này trùng hợp với phạm vi không gian và thời gian của thời dại Hùng Vương đã được phản ánh trong truyền thuyết dân gian và sử sách cổ. Các nhà khảo cổ học phân chia các di tích khảo cổ đó thành bốn giai đoạn phát triển liên tục hay còngọi là bốn nền văn hoá kế tiếp như sau:

-   Giai đoạn Phùng Nguyên thuộc sơ kì thời đại đồng thau, tồn tại trong khoảng nửa đầu thiên kỉ thứ II tr.CN.

-  Giai đoạn Đồng Đậu thuộc trung kì thời đại đồng thau, thuộc nửa sau thiên kỉ II tr.CN.

-   Giai đoạn Gò Mun thuộc hậu kì thời đại đồng thau, khoảng từ cuối thiên kỉ II tr.CN đến đầu thiên kỉ I tr.CN.

-  Giai đoạn Đông Sơn thuộc sơ kì thời đại đồ sắt, từ đầu thiên kỉ II tr.CN đến vài thế kỉ S.CN. Như vậy, đầu giai đoạn Đông Sơn thuộc thời đại Hùng Vương, còn cuối thuộc thời Bắc thuộc sau đó.

    Thời đại Hùng Vương gồm hai thời kì: Thời Văn Lang của các đòi vua Hùng và thòi Âu Lạc của An Dương Vương. Nước Âu Lạc chỉ tồn tại trong thời gian ngắn nên được coi như giai đoạn phát triển liên tục của Văn Lang và cũng nằm trong cùng thời đại Hùng Vương.