Sau chiến thắng Bạch Đằng, sự kiện Ngô Quyền xưng vương hiệu đã khép lại hơn 10 thế kỉ Bắc thuộc, mở ra kỉ nguyên mới trong lịch sử Việt Nam – kỉ nguyên xây dựng nhà nước phong kiến Việt Nam độc lập, tự chủ. Từ năm 939 – 1884, 10 triều đại phong kiến đã kế tiếp nhau trị vì đất nước. Dù cách thức, thời gian quán lí đất nước của các triều đại khác nhau song độc lập dân tộc gắn liền với xác lập và củng cố nhà nước trung ương tập quyền là xu hướng phát triển xuyên suốt cả thời kì phong kiến. Hoàn cảnh xác lập, tồn tại của mỗi triều đại góp phần quy định cách thức tổ chức, bản chất, chức năng của nhà nước cũng như nội dung pháp luật của từng triều đại.

Sơ lực triều đại nhà Ngô, nhà Đinh


     Thế kỉ X – thế kỉ bản lề của dân tộc chứng kiến sự xác lập của các vương triều Ngô, Đinh, Tiền Lê gắn liền với các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, chống lại các thế lực cát cứ, xây dựng nhà nước trung ương tập quyền.

Triều Ngô (939 – 965)

     Ngô Quyền định đô ở cổ Loa, thời gian tại vị của Ngô Quyền tuy ngắn ngủi (939 – 944) nhưng bước đầu đã xây dựng được nhànước trung ương tập quyền. “Đại Việt sử ki toàn thư” đánh giá: Dù chưa xưng Hoàng đế, Ngô Quyền đã nối lại quốc thống, đặt trăm quan, định triều nghi phẩm phục. Năm 944, sau khi Ngô Quyền chết, các con trai của Ngô Quyên là Ngô Xương Ngập và Ngô Xương Văn không đủ uy tín và sức mạnh để duy trì nhà nước trung ương tập quyền. Các thổ hào nổi dậy chống đổi chính quyền trung ương, Ngô Xương Ngập (Thiên Sách Vương) và Ngô Xương Văn (Nam Tấn Vương) thưởng phải xuất binh đánh dẹp. Sau khi Thiên Sách Vương và Nam Tấn Vương chết (vào năm 954 và năm 965), đất nước lâm vào tình trạng nội chiến (loạn 12 sứ quân).

Triều Đinh (968-980)

Trải qua 2 đời vua:

-         Đinh Tiên Hoàng – Đinh Bộ Lĩnh (968 – 979)

Sau khi đánh dẹp các sứ quân, năm 968 Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, định đô tại Hoa Lư, đặt niên hiệu Thái Bình. Sự kiện xưng đế, tự đặt quốc hiệu của Đinh Bộ Lĩnh đã khẳng định nền độc lập, tự chủ của quốc gia.

-         Phế đế – Đinh Toàn (979 – 980)

Năm 979, Đinh Bộ Lĩnh và trưởng nam Đinh Liễn bị Đỗ Thích sát hại Vệ vương Đinh Toàn (6 tuổi) lên ngôi. Năm 980, nhà Tống mang quân xâm lược Đại Việt, thái hậu Dương Vân Nga đã mời Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi Hoàng đế.