Trình độ lao động của con người trong xã hội thị tộc nguyên thủy còn rất thấp kém, vì con người còn chịu bất lực trước thiên nhiên; nhất là khi bị thiên tai đe dọa nặng nề thì trong họ đã nảy sinh sự hoảng sợ, rồi mê tín thần linh do chính họ tưởngtượng ra. Đó chính là nguồn gốc sâu xa làm nảy sinh ra các tín ngưỡng, tôn giáo sơ khai nguyên thủy. Những vị thần linh mà người nguyên thủy quan niệm chỉ là “bóng hình” của các hiện tượng trong tự nhiên, được huyền thoại hoá và nhân cách hoá, hoặc các sinh vật hay các vật thể vô tri vô giác của giới tự nhiên, được người ta gắn cho một sức mạnh thần bí siêu nhiên để rồi tôn sùng và thờ phụng.

Tín ngưỡng, tôn giáo của xã hội thị tộc nguyên thủy

     Kể từ đây, người nguyên thủy quan niệm rằng mọi vật đều có linh hồn (theo thuyết vạn vật hữu linh). Do vậy, đã xuất hiện hình thái ý thức hệ đặc biệt của tôn giáo nguyên thủy sơ khai – đó là tín ngưỡngTô tem riêng, tức là một động vật hay một thực vật, hoặc một hiện tượng tự nhiên nào đó được cả thị tộc sùng bái, cho là có quan hệ trực tiếp với thị tộc, dùng làm tượng trưng cho thị tộc, để che chở phù hộ cho thị tộc, giúp đỡ cho thị tộc về chăn nuôi, săn bắn hay trồng trọt. Khi ấy, các thị tộc nguyên thủy còn dùng Tô tem để phân biệt thị tộc này với thị tộc khác, hoặc bộ lạc này với bộ lạc khác, về sau, do nhu cầu tâm linh mà từ vật tổ, Tô tem đã trở thành tín ngưỡng Tô tem (hay còn gọi là Tô tem giáo). Cũng vậy, từ lòng kính trọng biết ơn những người già có công lao với thị tộc, khi chết linh hồn của họ được tôn sùng và thờ cúng lâu dần trở thành tục thờ cúng tổ tiên ở một số tộc người. Vì người ta cho rằng, linh hồn của tổ tiên có thể phù hộ cho con cháu của thị tộc trong việc mưu sinh, tồn tại và phát triển.

     Căn cứ vào các tài liệu của dân tộc học và khảo cổ học đã công bố, thì cách đây khoảng 5000 – 6000 năm, nhờ có “Cách mạng Đá mới” mà các dân tộc ở khu vực Đông Nam Á (trong đó có các dân tộc ở Việt Nam), đã xuất hiện nền sản xuất nông nghiệp lúa nước sơ khai. Dựa trên cơ sở của nền kinh tế hái lượm phát triển ở vùng nhiệt đới gió mùa, các bộ lạc Hòa Bình đã thực hiện một bước tiến vĩ đại có ý nghĩa lớn lao trong đời sống nhân loại – là phát minh ra nông nghiệp lúa nước. Nước ta và các dân tộc khác ở khu vực Đông Nam Á là một trong những trung tâm đầu tiên của nền văn minh nông nghiệp lúa nước.