Và "ham muốn sự ham muốn"

§§§§§§§§§§§


Một 

Động cơ tâm lý của loài vật là ham muốn. Nó hấp thụ (ăn) hoặc chiếm đoạt (biến thành của nó) cái nó ham muốn. Dần dần nó trở thành những gì nó ham muốn. Cảm giác "tự thân" trong trường hợp ấy là một sự trống vắng phải được lấp đầy bằng những cái mà con vật hay con người ở trình độ súc vật ham muốn. Cảm giác ấy là cảm giác của sự vật lồng vào sự vật, tức của một sự vật.

Con người qua ngôn ngữ, biết khái niệm hóa, nên sự ham muốn (ái dục) vượt lên trình độ khái niệm. Con người không chỉ ham muốn một sự vật (nếu ngừng ở đó thì gống như con thú) mà ham muốn một khái niệm, một cái gì hoàn toàn trừu tượng, một hư không đầy thu hút, đó là ham muốn chính sự ham muốn. Tôi muốn được cái huy chương ấy hay cái giải thưởng ấy không phải vì tự thân cái huy chương hay cái giải thưởng, mà vì chúng được mọi người ham muốn. Tôi không chỉ ham muốn một phụ nữ để chiếm đoạt thân xác cô ta (nếu không thì tôi ở trình độ con thú), nhưng tôi muốn cô ta ham muốn tôi, yêu tôi. Trong mọi trường hợp tôi muốn sự ham muốn.

Ham muốn sự ham muốn vượt trên cảm giác ham muốn, và vượt trên sự vật được ham muốn. Nó không còn ở trình độ cảm giác mà trở thành ý thức bản ngã. Ý thức này khác với cảm giác hiện hữu của con vật vì nó bao gồm một tập hợp hiểu biết phức tạp về cái mà tôi tự nhận là "tôi" (chữ conscience, cousciousness, đến từ La Tinh "Cum Scire" là "có biết" - có biết chứ không phải chỉ "cảm thấy" - tức một loại trực giác). "Biết" cái tôi (ngã) là "biết" một thực thể trừu tượng, bao gồm nhiều yếu tố trừu tượng, nhưng trong bản chất vẫn là trống rỗng (trừu tượng mà !), phải luôn tìm cách bù đắp sự trống rỗng ấy, luôn ước vọng trở thành cái nó không là, tức là : luôn ... tham dục !

Dục vọng ấy thúc đẩy con người hành động, nhưng không chỉ hướng vào những sự vật, để chính mình trở thành một sự vật (như con thú), lúc nào cũng vẫn chỉ "như thế" (chó luôn là chó ...) mà hướng vào một sự trở thành liên tục, luôn thoát khỏi cái "mình là" (như NHV từ bác sĩ quèn muốn làm chủ tịch nước Đại Nam, hay làm tình nhân của Angelina Joly ! Nhưng cũng có thể như Einstein, từ một công chức hạng bét trở thành cha đẻ của vật lý hiện đại).

Dục vọng đến từ ham muốn sự ham muốn không chỉ nhằm mục đích tiếp tục tồn tại, như trong bản năng sinh tồn của con thú tìm mồi, và tìm con vật khác phái để di truyền nòi giống, nhưng nó nhằm vào những thứ hoàn toàn "vô ích" nếu nhìn theo logique sinh tồn. Tích lũy tài sản, danh vọng, quần áo sang trọng, nữ trang đắt tiền, nhà, xe, lộng lẫy, v.v... là những thứ vô ích như thế. Đó là căn bản của hành vi của con người. Thật ra nó cũng có những khía cạnh tích cực, như chạy theo những khám phá khoa học, triết học, những thành quả nghệ thuật, chính trị, tâm linh, tôn giáo v.v...

Tuy nhiên, sự ham muốn của một con người sẽ va chạm với ham muốn của con người khác. Khi ấy, mâu thuẫn và bạo lực nảy sinh. Con người có thể bắt người khác muốn cái muốn của mình (phản ứng áp đặt), hoặc tự mình chọn muốn cái muốn của người khác (phản ứng thần phục). Điều ấy bắt đầu từ đứa bé, khi nó muốn cái muốn của mẹ nó hay ngược lại.

Vì thế, xã hội con người trong bản chất là một xã hội mâu thuẫn và bạo lực, được quản chế một cách ít nhiều "văn minh" mà thôi.  


§§§§§§§§§ 




HAI

Để dơn giản chúng ta có thể chỉ quy tất cả hành vi của con người vào một mối là ham muốn sự ham muốn : yêu, ham muốn người mình yêu thôi không đủ, còn muốn được đối tượng ấy ham muốn mình, yêu mình. Ăn, không đủ, còn muốn ăn ở nơi mọi người muốn ăn, ăn những thứ mọi người ham muốn, rồi lại muốn được ngồi ăn cùng với những người mà ai cũng muốn ngồi cùng ... (nhớ đoạn văn của Tản Đà mà chúng ta đều biết).

Các bậc đạo hạnh, đoạn diệt ham muốn rồi, thì sao ? Nếu họ còn ý thức bản thân, thì họ sẽ không thể chịu nổi một tình trạng muôn ngàn đời vẫn luôn như thế (như tảng đá, như con chó ...) nên lúc ấy họ sẽ "muốn được muốn" một cái gì đó ! Cũng lại là "ham muốn sự ham muốn". Bồ Tát có thể thành Phật, nhưng vẫn phát nguyện không thành Phật để "cứu độ chúng sinh", vẫn nằm trong logique ấy : Bồ tát muốn cái chúng sinh muốn (muốn Bồ Tát cứu giúp mình). Tại sao THIÊN CHÚA muôn đời an nhiên tự tại, lại phải tạo tác nên vạn vật và con người "theo hình ảnh của mình" ?

Bây giờ bàn đến giải pháp. Vì bản chất của hành vi của con người là như thế, không khác được, nên có ba loại giải pháp :

1) Muốn những thứ đơn giản, dễ có. Thí dụ muốn ăn một món ăn bình thường, nằm sẵn trong tủ lạnh, hay muốn thảnh thơi nằm đọc một quyển sách để sẵn trên đầu giường v.v...

2) Muốn những gì thực sự cần thiết cho mình. Điều này phải có trí tuệ để phân tích chọn lựa xem cái gì thực sự cần yếu cho đời sống của mình (nhà cửa ra sao, bằng cấp nào, v.v...), và những cái gì là phù phiếm, thừa thãi, chỉ gây phiền nhiễu (làm chủ tịt nước Đại Nam, làm người tình của "siêu sao", hay tậu nhà mấy triệu đô ...).

3) Muốn những gì giúp ích được cho người khác. Đây là một điểm quan trọng. Nó giúp phát triển ý tưởng mọi con người đều có những cái muốn nền tảng như nhau, và hoàn toàn có lợi khi hợp tác với nhau để tìm cách đạt được những cái ấy. Trong Đạo học người ta khái niệm hóa điều ấy thành quan niệm "vạn vật đồng nhất thể", mọi người là anh em, mọi người đều là những thành phần của THIÊN CHÚA, của Đại Thể, Đại Hồn, v.v...

Nguyễn Hoài Vân